top of page
  • Yazarın fotoğrafıAlioune Aboutalib Lô

Siyah Adam Duygulu Olduğu Kadar Akıldır Da

Senegal Cumhuriyeti’nin ilk Cumhurbaşkanı ve negritude yazarı Leopold Sédar Senghor, "Emotion is negro, reason is Helen." (Duygular siyahidir, akıl ise Helen'dir) sözünü söylemiştir. Bu sözler, eleştirel ve felsefi bakış açılarından çok konuşulmuştur. Evrenselin uygarlığı felsefesinde Senghor; Siyah Adam’ı, evrensele ve insanlığa katılımı Beyaz Adam’ın ayrıcalığı olan akıldan ziyade duyguya dayalı olan kişi olarak çağırmaya çalışmıştır. Senghor, Siyah Adam’ı tam teşekküllü bir insan olarak tanımayan ve özü "mantık öncesi" ve dolaysızlıkta özetlenen Hegel'in felsefi yörüngesini izlerse, tam tersine duygunun akıl üzerindeki üstünlüğünü teorileştirmiş olurdu. Senghor'un felsefesi, "aydınlanma"nın ve insanlığın temeli olarak aklın hegemonyasını yapıbozuma uğratır ve rasyonel olanın faydacılığını aşan unsurlar olarak kültür ve duyguları öne çıkarır. Bu makale ise Siyah Adam’ı denge prizmasından analiz etmeyi amaçlamakta ve şunu savunmaktadır: Siyah Adam duygu olduğu kadar akıldır da.


Leopold Sédar Senghor


Duygu: Aklın rasyonelleştirilmesi


Senghor şöyle yazmıştır: "Eğer 1889 Devrimi'nden bahsediyorsam, bunu elbette 1789 Fransız Devrimi'ne atıfta bulunarak yapıyorum. Gerçekten de bu devrim rasyonalizmden, daha doğrusu ansiklopedist rasyonalizmden yola çıkmıştı. Öte yandan 1889, Henri Bergson'un Bilincin Dolaysız Verileri Üzerine Deneme'sini yayınladığı yıldır. O da tam olarak rasyonalizme karşı değil ama onun entelektüalist sapmasına ve her şeyden önce materyalist pozitivizme karşı konuşmuştur [...]. Sadece duyum ve sezgiyi vurgulamaktadır. Felsefesi gereği savunduğu şey, sezginin verilerine bilinçli ve yansıtılmış bir geri dönüştür. Nietzsche gibi o da yaşam ve özgürlük değerlerine dayanır ve bizi insanın yaratıcı etkinliğini geliştirmeye davet eder. İlginçtir ki, Bergson'un denemesini yazdığı yıllarda, A. Rimbaud... Negritude'un değerlerini keşfetmiştir". Bu makalede Senghorcu düşünce üzerine bir eleştiri ya da yorum yapmak söz konusu değildir. Ancak Senegallilerin felsefi bakış açısı, her zaman rasyonel olmayan aklın Avrupa-merkezci hegemonyası üzerine eleştirel bir analizinin temelini oluşturmaktadır.


Aydınlanma felsefesi insanı faydacı, materyalist bir düşünme kapasitesiyle sınırlandırmak istemiş, hatta bu durum insanın insanlıktan çıkarılmasına yol açmıştır. Çünkü duygu, bir efsane olmaktan çok insanın özelliğidir. Düşüncesiz olan da insandır, hisler ve sezgi de insana aittir. İnsanın dünya algısı, yalnızca düşünme yeteneği veya aşırı empirizmiyle sınırlandırılamaz. Duygular; bir çeşit zeka biçimi, özgürlük akılcılığı, düşünebilme özgürlüğü oluşturmaktadır. Nitekim bazı şeyler sadece duygu yoluyla algılanmaktadır. Akıl, temelde rasyonel olanın dolaysızlığının bir biçimiyle sınırlıdır. Kötüyü iyiden, haklıyı haksızdan ayırt etme kapasitesi her zaman akıldan gelmez. Çoğu zaman nesneyle, olguyla etkileşimimizden kaynaklanan duygunun ürünüdür. Senghorian felsefesinde Beyaz Adam, yalnızca akla başvurarak kendini özünün bir kısmından muaf tutar. Bu, din ve mite karşıt olarak bilimin tek bilgi kaynağı olarak kabul edilmesini bile belirler. Bu vizyonun korkunç sonucu, kültürün, folklorun, gerçekdışılığın ve en önemlisi dini bile nihilizmdir. İnanç sorgulaması; akılcılık kullanımının abartısı ve öte yandan sezgi, his ve duygusal nihilizmin sonucudur. Siyah Adam, sebep ve duygu, gerçek ve gerçekdışı, inanç ve eleştirel ruh arasında bir denge geliştirebilmiştir.


Duygular Siyahidir Ama Bundan İbaret Değildir…



Elbette Siyah Adam, Senghor'un ona atfettiği tüm kültürel özelliklerdir. Siyah Adam, duyum ve sezgidir, dans ve maskelerdir, aşk ve bedenseldir. Siyah Adam, aynı zamanda gerçek olmayanın rasyonelleştirildiği inançtır. İnsan tek akıl değildir; ruh sınırlarında tökezlediğinde gerçek olmayanı kalp tarafından algılayabilir ve tedavi edebilir. Elbette Siyah Adam, Senghor'un ona atfettiği tüm kültürel özelliklerdir. Bu eleştirel zihnin sınırlarının tanınması, Afrika ve siyah medeniyetlerinin değer yargılarında bulunmaktadır. Afrika'da, eleştirel akıldan ulaşılamayan Ruhlar dünyasını anlama kabiliyeti vardır. Siyah Adamın gereksinimi, Senghor felsefesinde, beyaz adamın eleştirel zihniyet kullanarak her şeyi bilmeye yönelik iddiasını aşan bir alçakgönüllülüktür. İnsan kusurludur, aklı da öyle. Siyah Adam, eleştirel zihniyetin ötesine geçmek ve imana benzer diğer kaynaklara başvurmak için gerekli alçakgönüllüğü anlamış gibi görünmektedir. Orada, imkansız olanın, imana sahip olmanın, ancak duygunun, sezginin ve hissin önceliklendirilmesiyle mümkün olduğu anlaşılabilir. Eğer Afrika, inancın en büyük örneği ise, bu, Bergson'un istediği gibi, duygu ve sezgiye teslim olabilmesinden kaynaklanmaktadır.



Ama duyguyu bile Siyahi yapan şey, duygu ile akıl arasında bir tamamlayıcılık kurma yetisidir, ama yalnızca bundan ibaret değildir. Siyah Adam; duyumun, duygunun mutlaklığına indirgenmez ve yalnızca içgüdü ve coşkuyla hareket eden mağara adamı gibi düşünülemez. Tıpkı Beyaz insanın da hissettiği, sevdiği ve kültür ve kült altında coşkulu olabildiği gibi. Siyah Adam evrensel uygarlığına akıl yoluyla, ama özellikle duygusal akıl yoluyla katılır. Kendisinin iddialı bir akıl diktatörlüğü tarafından ezilmesine izin vermez ama aynı zamanda inancın, kalbin, sezginin ve duyumun bu aklın koruyucuları, eleştirel aklın tamamlayıcıları olmasına izin verir. Gerçekte, insanı tanımlayan bütündür ve duygulardan vazgeçmek insanı alt insan yapar.


Kaynaklar

Ouattara, Bourahima. “Senghor, lecteur de Barrès.” Études de lettres, no. 2 (September 15, 2017): 111–32. https://doi.org/10.4000/edl.1062.

Institut Jean Lecanuet. “Léopold Sédar Senghor ou l’émancipation de la pensée.” Accessed April 24, 2023. https://www.institutjeanlecanuet.org/content/leopold-sedar-senghor-ou-emancipation-de-la-pensee.


1 görüntüleme
bottom of page