• Alioune Aboutalib Lô

Bülten | Burkina Faso ve Darbeler: Yoğun ve Uzun Bir Tarih

22 Ocak 2022'de Burkina Faso'da yeni bir darbe gerçekleşti ve 2015'te seçilen Cumhurbaşkanı Roch Marc Kabore'u görevinden ayrıldı. Başta terörizm ve güvenlik olmak üzere ülkenin farklı sorunlarıyla başa çıkma konusundaki yetersizliğine dair birkaç işaretin ardından halk baskısı altında kaldı. Bu darbe, silahlı gruplara karşı mücadelede yetersiz donanıma sahip ve düşük ücretli ordunun hoşnutsuzluğunu birleştiren bir halk ayaklanmasının sonucuydu. Ancak bu, Burkina Faso'nun halkın desteğiyle askeri darbe yoluyla bir cumhurbaşkanının yoksunluğuyla ilk karşılaşması değil.


Aslında, Burkina Faso'da, genellikle devletin halkın arzularını yerine getirmedeki başarısızlığından kaynaklanan bir darbe “geleneği” vardır. Dünya siyasetinde bir fenomeni anlamak, hangi faktörlerin onu daha iyi açıkladığını daha iyi kavramak için onun tarihsel arka planını araştırmayı gerektirir. Bu nedenle, bu makale, Maurice Yameogo'dan Roch Marc Kabore'ye kadar bu Batı Afrika ülkesinin tarihini noktalayan sekiz darbenin kronolojisini içermektedir.




4 Ocak 1966: İlk Burkinabe Başkanı Maurice Yameogo devrildi ve yerine Aboubacar Sangoulé Lamizana getirildi.

Bağımsızlıktan altı yıl sonra, Burkina Faso ilk gerçek siyasi kriziyle karşı karşıya. Demokratik çabaların eksikliği ve muhalefetin suskunluğu, Başkan Maurice Yameogo'nun aldığı mali kemer sıkma önlemlerinin çileden çıkardığı bir gerilim yaratıyor. Büyük bir genel grev düzenlenir ve olağanüstü halına rağmen Yameogo bu krizi yönetemez ve sonunda bir darbeyle devrilir. Silahlı Kuvvetler Genelkurmay Başkanı Aboubacar Sangoulé Lamizana iktidara geldi.


25 Kasım 1980: Lamizana, Saye Zerbo tarafından devrildi.

1970'ler boyunca Burkina Faso'da, özellikle yeni bir anayasa ve bir Batı Afrika ülkesindeki ilk demokratik yasama seçimleri ile 1970'lerdeki büyük siyasi ilerlemeye rağmen, Başkan Lamizana da halkın hoşnutsuzluğunun hedefinde. Maaşların dondurulması ve hayat pahalılığının artması yeni bir siyasi kriz ve ayaklanma yaratır. Son olarak, Lamizana, fiili olarak yeni devlet başkanı olan Saye Zerbo liderliğindeki Ulusal İlerlemeyi Kurtarma Askeri Komitesi (CMRPN) tarafından da devrildi.


7 Kasım 1982: Halkın Kurtuluşu Konseyi iktidara geldi.

Saye Zerbo, Jean-Baptiste Ouedraogo liderliğindeki Halkın Kurtuluşu Konseyi tarafından onaylanmadan önce iktidarda sadece iki yıl kaldı. Darbede büyük rol oynayan Thomas Sankara Başbakan olur.


4 Ağustos 1983: Thomas Sankara, Ulusal Devrim Konseyi çatısı altında Burkina Faso Devlet Başkanı oldu.

İktidara gelmesinden bir yıldan kısa bir süre sonra, Ouedraogo yabancı çıkarları savunmakla suçlanıyor ve eski Başbakanı Thomas Sankara ve Blaise Compaore tarafından düzenlenen bir darbeyle devrildi. Ulusal Devrim Konseyi, Sankara'yı devletlerin başına getirdi ve onun aracılığıyla anti-emperyalist bir politika ve siyasi ve demokratik reformlar vaat etti. Bir yıl sonra Sankara, ülkenin adını “La Haute Volta”dan “Bütün İnsanların Ülkesi” anlamına gelen “Burkina Faso”ya çevirdi.


15 Ekim 1987: Thomas Sankara öldürüldü.

Yurtiçinde ve yurtdışında anti-emperyalist bir siyasi paradigmaya sahip “Afrikalı Che” lakaplı Thomas Sankara, o zamanki arkadaşı ve işbirlikçisi Blaise Compaore tarafından uygulanan bir darbe sırasında suikaste uğradı. Sonuncusu onu devrimin ruhuna ihanet etmekle suçladı ve Başkan oldu. Böylece Compaore, batılı güçlerin gereklerine uygun siyasi kararlar aldı.



(Thomas Sankara)


31 Ekim 2014: Compaore görevden alınmak zorunda kaldı.

Blaise Compaore dönemi, 2003 yılında askeri bir girişimden kurtulduktan sonra, yolsuzluğa, yüksek yaşam maliyetine ve bazı askeri kışlaların yükselişine karşı üç yıllık istikrarsızlıklardan sonra 2014'te sona erdi. Cumhurbaşkanlığına son veren son gerçek ise anayasayı bir kez daha değiştirip bir dönem daha aday olmaya çalışmasıdır. Son olarak, bir halk ayaklanmasının ve ordunun baskısı altında Blaise Compaore, 31 Ekim 2014'te iktidarı bırakıyor.


16 Eylül 2015: Kanfando darbe girişiminden kaçtı.

Bir diplomat olan Michel Kafando, Compaore'den sonraki geçişe liderlik etmek üzere seçildi. Ancak Eylül 2015'te Cumhurbaşkanlığı Güvenlik Alayı tarafından Campaore lehine bir darbe girişimine de maruz kalıyor. Bu darbe, halk seferberliği ve sadık askerlerin müdahalesi sayesinde engellendi.


24 Ocak 2022

Son olarak, Kasım 2015'ten bu yana Başkan olan ve 2020'de yeniden seçilen Roch Marc Kabore, Yarbay Paul-Henri Sandaogo Damiba liderliğindeki Yurtsever Koruma ve Restorasyon Hareketi (MPSR) tarafından da kanıtlanmıştır.


Burkina Faso tarihine damgasını vuran darbelerin ortak bir noktası var: Devletin halkın ihtiyaçlarını karşılamadaki başarısızlığı. Bu darbelerin çoğu, devletin siyasi, sosyal ve ekonomik sorunları yönetme kapasitesi ciddi biçimde sorgulandığında geldi. Sandaogo Damida'nın son askeri darbesi, güvenlik sorunlarından ciddi şekilde bıkmış bir nüfus için bir kurtuluş olarak geldi. “Bugün yaşadıklarımızdan farklı olabilecek olası bir sonuç yoktu. Umabileceğimiz şey, bundan en iyisinin çıkabileceğidir. Bundan en iyi şekilde çıkması için geçiş hükümeti, az önce ayrılan hükümetten farklı, hatta daha da kötüsü davranmak zorunda kalacak. Bunun için de Burkinabe halkına güvence vermesi gerekecek”, "Burkina'yı Kurtarın" hareketinin başkanı İbrahim Maiga, darbe gününü BBC Afrika'ya ilan etti . Mali ve Gine'den sonra Burkina Faso, demokratik hükümetlerin güvenlik ve ekonomik sorunları başarılı bir şekilde çözemediğinde demokrasinin Batı Afrika halklarının ilk ihtiyacı olmayabileceğini gösteriyor. Bu nedenle, demokratik olmayan bir süreçle bile bu tür bir rejimin tersine çevrilmesi, halkların gözünde meşru hale geldi.


Kaynaklar

AfricaNews. “Burkina Faso: de 1960 à 2022, une histoire jalonnée de coups d’Etat.” Africanews, January 25, 2022. https://fr.africanews.com/2022/01/25/burkina-faso-de-1960-a-2022-une -histoire-jalonnee-de-coups-d-etat/.

Ben Said, Esma. “Burkina Faso: 7 Coups d’Etat En 54 Ans d’indépendance (Chronologie).” Accessed February 16, 2022. https://www.aa.com.tr/fr/politique/burkina-faso-7-coups-detat-en-54-an s-dindépendance-chronologie/119283.

BBC News Afrique. “Coup d’Etat au Burkina Faso : qu’ont déclaré les soldats et quelles sont les réactions ?” Accessed February 17, 2022. https://www.bbc.com/afrique/region-60125992.

MDH. “Chronologie du Burkina Faso.” ritimo, February 16, 2022. https://www.ritimo.org/Chronologie-du-Burkina-Faso.

BBC News Afrique. “Une histoire de coups d’État militaires au Burkina Faso.” Accessed February 16, 2022. https://www.bbc.com/afrique/region-60143410.

6 görüntüleme