MÜŞTERİ HİZMETLERİ +90 212 414 60 60

Haberler

Afrika'da Topluluk Radyoları: Nkhotakota Örneği

Melih Dinçer / AKEM Araştırmacısı

Bu analizde Afrika kıtasındaki ülkeler için topluluk radyosu kavramı ele alınacak, topluluk radyolarının işlevleri açıklanacak ve Malavi’de faaliyet gösteren Nkhotakota Topluluk Radyosu ile ilgili bilgiler verilecektir. Afrika’nın güneydoğusunda bulunan bu küçük ülke için topluluk radyoları ne anlama gelir? Nasıl bir fonksiyonları vardır? Bu sorulara cevap bulmak Malavi özelinde Afrika genelinde topluluk radyolarının önemini ifade etmemizi sağlayacaktır.


Malavi dört bir tarafı kara parçasıyla çevrili bir ülkedir. Mozambik, Zambiya ve Tanzanya ile sınırlarını paylaşır. Dünya Bankası’nın verilerine göre, ülkede 17,5 milyon insan yaşamaktadır. Bu nüfusun 2038 yılında iki katına çıkması beklenmektedir. Ülkenin doğu sınırlarında Tanzanya’dan başlayan ve Mozambik’e kadar devam eden Malavi gölünün bulunduğunu ve sınırın büyük bir bölümünü oluşturduğunu görüyoruz. İnsanların çoğu tarımla uğraşmakta ve kırsal alanlarda yaşamaktadır.

 

1.Giriş

 

Malavi gibi Afrika’nın en yoksul ülkelerinde radyo en önemli iletişim aracıdır. İnsanlar ulusal gündemden haber alabilmek için radyoya ihtiyaç duyarlar. Gelişmiş ülkelerde olduğu gibi çok büyük bir televizyon ve hizmet ağı bulunmamaktadır. Bu durum radyoları toplumun birincil iletişim aracı haline getirir. Bu husus Afrika’nın tümü için geçerlidir. Fakat Malavi’de ve buna benzer yoksulluğun şiddetle hissedildiği diğer Afrika ülkelerinde bu durum daha çarpıcıdır. Anadolu Ajansı’nın haberine göre, Malavi kişi başına yıllık 342 dolar ile dünyada en yoksul ülkelerin başında gelmektedir [1]. Bu durum radyonun en önemli iletişim aracı haline gelmesini sağlar. Ucuz ve erişimin kolay olması büyük hizmet ve altyapı gerektiren diğer teknolojilerinden uzak kalmayı bir zorunlu gönüllülük haline getirir.

Malavi’de birbirinden farklı radyo istasyonları faaliyet göstermektedir. Bunların yayıncılık anlayışları ve politikaları birbirlerinden farklılık gösterir. Örneğin, Radio Maria Malawi bir misyoner radyosudur. Malavi’de Mangochi kentinden faaliyetlerini yürüten radyo istasyonu bağışlarla varlığını devam ettiren ve Hristiyanlık ile ilgili yayınlar yapan bir kurumdur. Radyo misyoner bir ruhla faaliyetlerini sürdürmektedir. Temel amaç misyoner yayıncılığının her ulus içerisinde gerçekleştirilmesidir. Bunun gibi farklı alanlarda yayın yapan radyolara Malavi’de rastlamak mümkündür.

Bu çalışmada birbirinden farklı radyo türleri içinden topluluk radyosu seçilmiş ve Malavi özelinde Nkhotakota topluluk radyosu çalışılmıştır. Buradan elde edilen sonuçlar genel olarak Afrika kıtasında topluluk radyolarının önemini göstermesi açısından mühim olacaktır. Topluluk radyoları ticari veya kamu radyolarından farklılık arz ederler. Kâr amacı gütmeyen ve insanların doğrudan katılım sağlayabildiği platformlardır. Nkhotakota Topluluk Radyo İstasyonu’nun özelliklerini ele alıp Malavi’de bulunan Nkhotakota şehrindeki topluluklar için misyonunu ifade edeceğiz.

 

2.Afrika’da Topluluk Radyolarının Önemi

 

Topluluk radyolarının Afrika kıtası için çok büyük önemi vardır. Afrika’da uluslararası yayıncıların ve hatta yerel yayın kuruluşlarının bile haber yapmadığı insanları, kabileleri ve bölgeleri topluluk radyoları haberleştirmektedir. Ayrıca, kırsalda sesi duyulmayan insanların fikirlerinin ifade edilerek ulusal çapta etkili olmasını sağlar. Topluluk radyoları Afrika kıtasında ulaşılamayan insanlarla irtibat kurmaya yönelik yegâne iletişim aracıdır. Bu bağlamda Peter Mhagama, topluluk radyoları ve yerel radyoların artmasıyla radyonun başlı başına bir toplumsal gelişim aracı haline geldiğini ifade eder [2]. Bu analiz yazısında topluluk radyolarının genel karakteristikleri ele alınacak ve örnek olarak Nkhotakota radyosu analiz edilecektir. Bunun için öncelikle topluluk radyosu kavramını tanımlamamız gerekmektedir.

 

Louie Tabing, topluluk radyolarını topluluk içinde faaliyet göstererek topluluk hakkında bilgi ve haber üreten ve topluluk tarafından yönetilen radyolar olarak tanımlar. Tabing’e göre, topluluk radyolarını diğer medya araçlarından ayıran en temel özellik insanların yüksek oranda bu radyoların program üretim ve yönetim süreçlerine aktif katılımıdır [3]. Topluluk radyoları vatandaşların aktif katılımıyla hizmet etmek amacıyla kuruldukları topluluklara yarar sağlamak için çalışırlar. Topluluk radyo istasyonları kendi toplulukları tarafından işletilir ve mülkiyeti bu topluluklarda bulundurulur. Topluluk radyolarında halk radyonun günlük program akışına katılabilir, fikirlerini ifade edebilir ve program üretim süreçlerinde yer alabilir. Buna ek olarak topluluk radyoları sivil toplum kuruluşlarına da ait olabilirler [4]. Louie Tabing, topluluk radyolarının karakteristiklerini aşağıdaki gibi açıklar [5]:

Topluluklara hizmet eder.

Katılımcı demokrasiyi teşvik eder.

Topluluk radyoları hizmet ettikleri topluluğun herhangi bir üyesine program yapım ve radyo yönetim süreçlerine katılım imkânı sunar.

Dışa bağımlı olmaya sebebiyet verecek bir teknoloji kullanmazlar.

Hizmet ettikleri topluluğun refahıyla motive olurlar ve ticari kaygıları yoktur.

Topluluğun sorunlarının çözümüne yönelik yayıncılık faaliyetleri geliştirir.

Toplulukların kendilerini sosyal, kültürel ve siyasal olarak ifade etmelerine olanak tanır.

Yukarıda saydığımız özelliklere baktığımızda topluluk radyolarının Afrika kıtası için önemli olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz. Afrika kıtası 1960’larla birlikte bağımsızlığını kazanan birçok ülkeye ev sahipliği yapmaktadır. Ayrıca kıtada 20.yüzyılın ikinci yarısında birçok ülkede askeri darbeler yaşanmış ve 1990’larla birlikte demokratik dönüşüm gerçekleştirilmiştir. Kıtanın diğer kıtalara göre demokratik kurumsal kültürü geç bir zamanda oturtması iletişim ve ifade özgürlüğünün ciddi anlamda kısıtlanmasına sebep olmuştur. Halen Afrika’da demokrasinin kanayan bir yara olduğunu ve sağlıklı bir şekilde uygulanamadığını ifade edebiliriz. Bunlara ek olarak ekonomik sorunlar, terör ve yoksulluk Afrika halklarının yaşam kalitesini oldukça aşağıya çekmektedir. 2030 yılında Afrika kıtasının dünyadaki toplam yoksulların %90’ına ev sahipliği yapacağının tahmin edildiği günümüzde topluluk radyoları bu imkânsızlıkların içinde yoksul Afrikalılar için çok önemli bir iletişim aracıdır.

 

3.Örnek Vaka Çalışması: Malavi’de Nkhotakota Topluluk Radyo İstasyonu

 

Nkhotakota Topluluk Radyo İstasyonu Nkhotakota kentinde Malavi’de 2001 yılında kurulmuştur. Ancak yayın yapmaya 2003 yılında başlamıştır. Kuruluşunda UNESCO’nun destekleri bulunmaktadır. UNESCO, topluluk radyolarını sesi duyulmayan kabilelerin sesinin duyulması için desteklemektedir. Malavi’de topluluk radyoları genellikle sivil toplum örgütlerinden destek alarak teknik ekipmanını sağlamaktadır. Nkhotakota Topluluk Radyo İstasyonu da bu anlamda girişimler yapmıştır ve özellikle tarım ile topluluk sağlığını ilgilendiren konularda yayınlar yapmaktadır. Radyonun Nkhotakota kentindeki tarımla uğraşan insanlara modern tarım tekniklerini öğretme amacının yanı sıra, hangi ürüne hangi bakımın yapılması gerektiği yönünde verdiği bilgilerle ve topluluğun sağlığını ilgilendiren konularda yapılan haberlerle bölgenin gelişimine büyük destek olduğu söylenebilir. Ayrıca bölgenin halkı radyo programlarına katılarak fikirlerini ifade edebilmektedir. Böylece sorunlarını dinleyicilere aktarabilmektedirler. Nkhotakota Topluluk Radyosu başlangıçta finansmanını bağışlar aracılığıyla sağlamıştır. Radyo, kâr amacı gütmeyen bir organizasyondur. Temel amaç bölgedeki toplulukların sorunlarını dile getirmek ve insanları tarımdan sağlığa kadar hayatlarını ilgilendiren birçok konuda bilgilendirmektir.

 

Bağışlar halktan gelebileceği gibi sivil toplum örgütlerinden de gelebilmektedir. Finansal katkı zaman zaman radyo programlarının bağışçılar tarafından yönlendirilmesine sebep olsa da, makul bir denge kurulabilmektedir. Ayrıca Nkhotakota Topluluk Radyosu bölgenin halkının katılımına açıktır. Halk radyonun yönetimine fikirler verebilmektedir. Topluluklardan insanlar radyoya çağrılmakta ve bölgeyle ilgili, radyonun yönetimini ilgilendiren ve radyo ile toplulukların arasındaki entegrasyonun nasıl geliştirilebileceğine dair istişareler yapılmaktadır. Nkhotakota Bölge Meclisi de radyonun yönetimine katılmaktadır. Radyonun finansman bulmasına yardımcı olmaktadır [6].

 

Malavi’nin profiline baktığımız zaman topluluk radyolarının bilgilendirici misyonunun önemini daha rahat kavrarız. Malavi, 1964 yılında İngiltere’den bağımsız olmuş, yaklaşık 18 milyon nüfusu olan, 1993 yılında tek parti yönetimini terk etmiş, ağırlıklı olarak tarıma dayalı bir ekonomiye sahip olan ve dünyanın en fakir ülkelerinden birisidir. Malavi devleti tarımı güvenlikleştirmektedir. Tarım, toplumun en temel geçim kaynağıdır. 2018 yılında Malavi’de ortalama yaşam süresi 64.2 yıl olarak hesaplanmıştır. Tarım dışındaki sektörlerin gelişmemiş olması ülkedeki fakirliğin sebeplerinden birisidir. Tarım sektörü de hava şartları ve doğa olayları neticesinde zaman zaman daralma yaşamaktadır [7]. Malavi gibi ülkelerde radyo en önemli iletişim aracıdır. Bu ülkeler ekonomik ve teknolojik imkânlar açısından yetersizdir. Malavi’de gördüğümüz bu özellikler Afrika’daki çoğu ülkenin kırsal coğrafyası için ortak karakteristiktir. Radyo haber alma ve iletişim aracı olarak kullanılmaktadır.

 

4.Sonuç

 

Sonuç olarak Afrika’daki topluluk radyolarının belli başlı özelliklerini özetleyebiliriz. Bu radyolar yolun, altyapının, teknolojik imkânların, gazetecilerin ve başka yayın kuruluşlarının gitmediği yerlere giderek oradaki insanların sesi olmaktadırlar. Ayrıca demokrasiye de katkı sağlamaktadırlar. Yukarıda da ifade ettiğimiz gibi katılımcı demokrasiyi geliştirmektedirler. Topluluklar radyonun yönetimine ve programlarına katılarak hem sözlerini dinletebilmekte hem de dertlerini ifade edebilmektedirler. Bu durum toplumun çoğu kesiminin fikirlerinin en azından ifade edilmesini sağlamaktadır. Ayrıca radyonun yayın süreçlerine ve yapımlarına toplulukların katkı sağlayabilmesi de katılımcı demokrasinin bir kültür olarak gelişmesine olanak tanımaktadır.

Nkhotakota Topluluk Radyosu bu ilkelerin ortaya çıkarılması için örnek bir vaka olarak çalışılmıştır. Radyo geçimini tarımla sağlayan bölgede çok detaylı ve tarımın daha sağlıklı yapılmasına katkı sağlayacak konuları ele almaktadır. Örneğin, radyonun programlarına çiftçiler davet edilmekte ve hayvan gübresinin doğal ve bedava olduğu için daha yararlı olduğuna yönelik bilgiler ve analizler aktarılmaktadır [8]. Topluluk radyoları Afrika’daki özellikle kırsal bölgelerde yaşayan insanlara sağlık, eğitim ve tarım konularında bilgiler veren programlar yapmaktadır. Toplulukların sesinin duyulması ve hayatlarını ilgilendiren konularda bilgiler öğrenmesi en temel amaçtır. Bu radyolar kâr amacı gütmeyen organizasyonlardır. Afrikalı toplulukların katılımını amaçlayan ve sorunlarını dile getirip çözüm yolları arayan kuruluşlardır. Bu özellikleriyle topluluk radyoları Afrika’da toplumsal gelişimin sacayaklarından birisidir. Özellikle toplulukların seslerinin duyulmasını sağlaması demokrasi kültürüne katkı sağlamaktadır.

Kaynaklar

[1].Anadolu Ajansı, Dünyanın en yoksul bölgeleri Afrika ve Ortadoğu'da, https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/dunyanin-en-yoksul-bolgeleri-afrika-ve-ortadoguda/1282902[Erişim: 15 Ocak 2020].

[2]. Peter Mhagama, ''The importance of participation in development through community radio: a case study of Nkhotakota community radio station in Malawi'', Critical Arts, Cilt.30, Sayı.1, 45–61, (2016), s.46.

[3]. Louie Tabing, How to do community radio, New Delhi: UNESCO, s.11.

[4]. Mhagama, s.47.

[5]. Tabing, s.11-12.

[6]. Mhagama, s.52-59.

[7]. The World Bank, Malawi Overview, https://www.worldbank.org/en/country/malawi/overview#1[Erişim: 9 Ocak 2020].

[8]. The Food and Agriculture Organization of the United Nations, Nkhotakota Radio Station: The use of manure as one way of caring soil, http://www.fao.org/fileadmin/user_upload/mediacatalogue/audio/script/IYS-week%2030-Malawi-21%20September-script_IYS2015_NkhotakotaCommunityRadio.pdf[Erişim: 14 Ocak 2020].

E-BÜLTEN